Marie Curie and her daughters Irène and Eve sitting on a bench in the garden, 1905. © Association Curie Joliot-Curie, photographer unknown

Today, on the birthday of Marie Skłodowska-Curie, I try to imagine what it meant to be a young girl in Warsaw under partition, who dreams of chemistry in a world where women were not even allowed to study at university. And then – to become one of the most important figures in the history of science.

I stand now at the beginning of my own journey: high school, IB, first serious decisions, first real experiments, first real scientific dreams. When I think of all that, Marie’s name keeps returning like a leitmotif.

The girl from Warsaw

Marie Skłodowska was born on 7 November 1867 in Warsaw, into a family of schoolteachers. From early on she lived in an atmosphere of love for science and love for Poland at the same time. Her father taught her physics and mathematics; her home spoke Polish, read Polish literature, and nurtured the memory of their own culture.

Because in the Russian partition women could not legally study at university, Marie first worked as a governess and teacher, saving money to go abroad to study. What strikes me most in her story is long-term persistence – not a spectacular one-time leap, but the everyday consistency.

Finally, in 1891 she moved to Paris to study at the Sorbonne. There, in the Faculty of Science, she completed physics and mathematics – among the top of her class.

What does being “the first” mean?

We often hear: “the first woman who…” In Marie’s case that list is exceptionally long:

• She was the first woman to receive a Nobel Prize (in Physics, in 1903).
• She was the first person ever to receive two Nobel Prizes (Physics 1903, Chemistry 1911) – and the only person awarded in two different scientific fields.
• She was (in France) the first woman professor at the University of Paris (Sorbonne).

For me these “firsts” are not just records; they are real doors that someone had to open for the first time – often with difficulty, under criticism, in the face of prejudice and jealousy. For us, young women loving science today, they are the doors that were unlocked by her.

Polonium – an element born of love for the homeland

One of the most moving gestures of Marie is the naming of the new element polonium – after the Latin “Polonia”, i.e., Poland. In 1898, together with Pierre Curie, she discovered two new radioactive elements: polonium and radium. The name polonium was meant as an act of attention to a state-less nation.

For me this is extremely symbolic: a young scientist doing world-class research, and yet she does not forget where she comes from. Her “signature” in the Periodic Table is both a scientific discovery and a political statement: “Poland exists”.

Marie never renounced her Polish identity – although she spent most of her life in France, in documents she is always Maria Skłodowska-Curie, not only “Marie Curie”. At home she made sure her daughters knew their Polish roots; she visited the family in Poland and engaged in supporting Polish scientists and educational initiatives.

Mother, Nobel laureate, institute director

Marie’s life was more than the laboratory.

• Together with Pierre she raised two daughters: Irène (later a Nobel laureate in Chemistry for artificial radioactivity) and Ève, who became a writer and author of her biography of her mother.
• In 1914 she headed the Radium Institute in Paris – a place that combined basic research with medical applications.
• During World War I she organized mobile X-ray units (“Little Curie vehicles”) which saved the lives of wounded soldiers and taught women to operate radiology equipment.

This she did as a woman, a mother, an immigrant, and a widow. Sometimes I feel that the story of her private strength and psychological resilience is told too little – and for us, young women, this aspect is particularly important.

The cost of light

In this story there is also the darker side of the light she discovered. Marie worked for years with highly radioactive substances without protection – at the time the dangers were unknown. She died in 1934 of aplastic anaemia, a disease linked to prolonged exposure to ionizing radiation.

When I study laboratory safety today, I keep in mind that many of our rules were written after stories like hers. Her laboratory notes are still so radioactive that they are kept in lead containers. It sounds like a metaphor: genius that literally and symbolically glows, but pays with its health.

What Marie means to me – a girl who loves chemistry

When I try to gather it all, I see in Marie Skłodowska-Curie a few things that particularly move me:

1. Persistence over the long haul
   Marie wasn’t a prodigy who just popped out of the clouds; she had to work, teach others, save money, juggle school and science. This is close to every young person who knows what studying late into the night means, extra projects, combining school with passion.
2. The courage to be first
   To step into places where women didn’t “go”: into the science faculty, into the lab, onto the university chair. Today when a girl picks physics or chemistry she’s still a minority – but thanks to Marie, she’s no longer an alien exception.
3. Polish identity without pathos, but with depth
   Polonium, care for language and culture, support for Polish scientists – this shows that one can be a citizen of the world and at the same time feel responsible for where they come from. For me, thinking of studying abroad, it shows that one can go away and still be from Poland in a deeper sense than a flag on the backpack.
4. Science connected with caring for people
   The fact that Marie didn’t stop at “pure science”, but used her discoveries to save lives during wartime – it shows that science isn’t an abstract game of equations. It’s a tool we can use to truly help people.

On the brink of adulthood

Standing today on the threshold of my own adult life, I see in Marie Skłodowska-Curie not only an icon from a textbook, but a very concrete role-model:

• a girl who refused to believe that “chemistry doesn’t suit her”;
• a young woman bold enough to leave home and study;
• a scientist who combined passion with responsibility for others;
• a Polish woman who at the atomic level inscribed the name of her country.

I think that the most beautiful way to celebrate her birthday is not another monument, but asking myself a simple question:

How can I – here and now, in my school, in my small lab – be even a little bit as brave, diligent and true to my values as she was?

If I find even a part of that answer, then the story of Marie Skłodowska-Curie has truly changed my life.

---

Sources Used:

1. “Marie Curie – Biographical”, NobelPrize.org. NobelPrize.org
2. “Marie Curie – Facts”, NobelPrize.org. NobelPrize.org
3. “Marie Curie | Biography, Nobel Prize, Accomplishments, & Facts”, Encyclopaedia Britannica. Encyclopedia Britannica
4. “Marie Skłodowska-Curie | Education”, Science History Institute. sciencehistory.org
5. PMC article: “Marie Curie … Twice Nobel Laureate …” PMC+1
6. Additional fact sources: AWIS, LiveScience, etc. AWIS+2Live Science+2

7 listopada – urodziny Marii Skłodowskiej-Curie.
O tym, co naprawdę znaczy być „pierwszą”

Dziś, w dniu urodzin Marii Skłodowskiej-Curie, próbuję sobie wyobrazić, co to znaczyło być młodą dziewczyną z Warszawy pod zaborami, która marzy o chemii w świecie, gdzie kobiety nie mają prawa studiować na uniwersytecie. A potem – zostać jedną z najważniejszych osób w historii nauki.

Jestem na początku własnej drogi: liceum, IB, pierwsze poważne decyzje, pierwsze poważne eksperymenty, pierwsze „prawdziwe” marzenia o nauce. Kiedy myślę o tym wszystkim, nazwisko Marii wraca jak motyw przewodni.

Dziewczyna z Warszawy

Maria Skłodowska urodziła się 7 listopada 1867 roku w Warszawie, w rodzinie nauczycielskiej. Już wtedy Polska nie istniała na mapie – była podzielona między zaborców. Maria wychowywała się w atmosferze miłości do nauki i miłości do Polski jednocześnie. Ojciec uczył ją fizyki i matematyki, w domu mówiło się po polsku, czytało polską literaturę, pielęgnowało pamięć o własnej kulturze.

Ponieważ w zaborze rosyjskim kobiety nie mogły legalnie studiować na uniwersytecie, Maria najpierw pracowała jako guwernantka i nauczycielka, odkładając pieniądze na wyjazd na studia. To, co mnie w niej uderza najbardziej, to upór rozłożony na lata – nie spektakularny zryw, ale codzienna konsekwencja.

W końcu w 1891 roku wyjechała do Paryża, żeby studiować na Sorbonie. Tam, na Wydziale Nauk Ścisłych, skończyła fizykę i matematykę – jako jedna z najlepszych studentek.

Co znaczy być „pierwszą”?

Wiele razy słyszymy: „pierwsza kobieta, która…”. W przypadku Marii ta lista jest wyjątkowo długa:

• pierwsza kobieta, która otrzymała Nagrodę Nobla – w dziedzinie fizyki w 1903 roku (razem z Pierre’em Curie i Henrim Becquerelem, za badania nad promieniotwórczością);
• pierwsza kobieta-profesor na Sorbonie – objęła katedrę po tragicznej śmierci Pierre’a w 1906 roku;
• pierwsza osoba w historii, która otrzymała dwie Nagrody Nobla – fizyka (1903) i chemia (1911);
• do dziś jedyna osoba nagrodzona Noblem w dwóch różnych naukach ścisłych (fizyka i chemia).

Za drugim razem – w 1911 roku – Komitet Noblowski uhonorował ją za odkrycie pierwiastków polon i rad oraz za opracowanie metod ich izolacji.

Dla mnie te „pierwsze razy” nie są tylko rekordami do encyklopedii. To konkretne drzwi, które ktoś musiał otworzyć po raz pierwszy – często z trudem, pod ostrzałem krytyki, w atmosferze skandali obyczajowych, uprzedzeń i zazdrości. My, młode dziewczyny kochające naukę, często wchodzimy dziś przez drzwi, które otworzyła właśnie ona.

Polon – pierwiastek z tęsknoty za krajem

Jednym z najbardziej poruszających gestów Marii jest nazwanie nowego pierwiastka polonem – od łacińskiej nazwy Polski Polonia. W 1898 roku, razem z Pierre’em Curie, odkryła dwa nowe pierwiastki promieniotwórcze: polon i rad. Nazwa polon miała zwrócić uwagę świata na istnienie narodu, który utracił swoje państwo.

To dla mnie niezwykle symboliczne: młoda naukowczyni, która robi badania na absolutnie światowym poziomie, nie zapomina, skąd pochodzi. Jej „podpis” na Układzie Okresowym to jednocześnie naukowe odkrycie i polityczny manifest: „Polska istnieje”.

Maria nigdy nie zrzekła się polskiej tożsamości – choć większość życia spędziła we Francji, w dokumentach zawsze widnieje jako Maria Skłodowska-Curie, a nie „tylko” Marie Curie. W domu dbała o to, żeby jej córki znały swoje polskie korzenie; odwiedzały rodzinę w Polsce, a sama Maria angażowała się m.in. w wspieranie polskich naukowców i inicjatyw edukacyjnych.

Matka, noblistka, dyrektorka instytutu

Życie Marii to nie tylko laboratorium.

• Wraz z Pierre’em wychowywała dwie córki: Irène (późniejszą laureatkę Nagrody Nobla w dziedzinie chemii za odkrycie sztucznej promieniotwórczości) i Ève, która została pisarką i autorką słynnej biografii „Madame Curie”.
• W 1914 roku stanęła na czele Instytutu Radu w Paryżu – miejsca, które połączyło badania podstawowe z zastosowaniami medycznymi.
• Podczas I wojny światowej organizowała ruchome stacje rentgenowskie („małe Curie”), które ratowały życie rannym żołnierzom, ucząc jednocześnie inne kobiety obsługi aparatury radiologicznej.

To wszystko robiła jako kobieta, matka, emigrantka, wdowa. Czasem mam wrażenie, że o jej prywatnej sile i odporności psychicznej mówi się za mało – a dla nas, młodych kobiet, to właśnie ten aspekt jest szczególnie ważny.

Cena światła

Jest w tej historii także ciemna strona światła, które odkryła. Maria przez lata pracowała z silnie promieniotwórczymi substancjami bez ochrony – nikt jeszcze nie rozumiał w pełni zagrożeń. Zmarła w 1934 roku na aplastyczną anemię, chorobę związaną z długotrwałym narażeniem na promieniowanie jonizujące.

Kiedy uczę się dziś o bezpieczeństwie w laboratorium, mam w tyle głowy świadomość, że wiele z tych zasad powstało „po” takich historiach jak jej. Jej notatki są do dziś tak napromienione, że przechowuje się je w specjalnych ołowianych pojemnikach. To brzmi jak metafora: geniusz, który świeci dosłownie i symbolicznie, ale płaci za to własnym zdrowiem.

Co Maria znaczy dla mnie – dziewczyny kochającej chemię

Kiedy próbuję to wszystko zebrać, widzę kilka rzeczy, które szczególnie mnie poruszają:

1. Upór na długim dystansie
   Maria nie była „cudownym dzieckiem”, któremu świat sam się kłania. Musiała pracować, uczyć innych, odkładać pieniądze, walczyć o każde stypendium. To bliskie każdemu młodemu człowiekowi, który wie, jak wygląda nauka do późna w nocy, dodatkowe projekty, łączenie szkoły z pasją.
2. Odwaga bycia pierwszą
   Wejść tam, gdzie kobiety „nie chodzą”: na wydział nauk ścisłych, do laboratorium, na katedrę uniwersytecką. Dziś, gdy dziewczyna wybiera fizykę czy chemię, nadal bywa „mniejszością” – ale dzięki Marii nie jest już wyjątkiem z innej planety.
3. Polskość bez patosu, ale z głębią
   Polon, dbałość o język i kulturę, wsparcie dla polskich uczonych – to wszystko pokazuje, że można być obywanką świata i jednocześnie czuć się odpowiedzialną za miejsce, z którego się wyszło. Dla mnie to ważne, kiedy myślę o studiach za granicą: że można wyjechać i wciąż „być z Polski” w sensie głębszym niż flaga na plecaku.
4. Połączenie nauki z troską o ludzi
   To, że Maria nie zatrzymała się na „czystej nauce”, ale wykorzystała swoje odkrycia, by ratować życie podczas wojny, pokazuje, że nauka nie jest abstrakcyjną grą w równania. To narzędzie, którym można naprawdę pomagać ludziom.

Na progu dorosłości

Stojąc dziś na progu własnego dorosłego życia, widzę w Marii Skłodowskiej-Curie nie tylko ikonę z podręcznika, ale bardzo konkretny wzór:

• dziewczyny, która nie uwierzyła, że „nie wypada” jej zajmować się chemią;
• młodej kobiety, która miała odwagę wyjechać, żeby się uczyć;
• naukowczyni, która połączyła pasję badawczą z odpowiedzialnością za innych;
• Polki, która na poziomie atomów zapisała nazwę swojego kraju.

Myślę, że najpiękniejszym sposobem świętowania jej urodzin jest nie tyle stawianie kolejnego pomnika, ile zadanie sobie prostego pytania:

Jak ja – tu i teraz, w mojej szkole, w moim małym laboratorium – mogę być choć odrobinę tak odważna, pracowita i wierna swoim wartościom jak ona?

Jeśli chociaż częściowo znajdę na nie odpowiedź, to znaczy, że historia Marii Skłodowskiej-Curie naprawdę zmieniła moje życie.

Bibliografia – Maria Skłodowska-Curie

1. Komitet Noblowski (Nobel Prize Organization), Maria Skłodowska-Curie – Biografia, NobelPrize.org, 2024.
2. Komitet Noblowski (Nobel Prize Organization), Fakty o Marii Curie, NobelPrize.org, 2024.
3. Encyklopedia Britannica, Marie Curie – Biography, Nobel Prize, Accomplishments & Facts, britannica.com, 2024.
4. Science History Institute, Marie Skłodowska-Curie – Education and Research, sciencehistory.org, 2023.
5. U.S. National Library of Medicine – PMC, Marie Curie (1867–1934): Twice Nobel Laureate in Physics and Chemistry, PMC, 2023.
6. Research in Poland, Maria Skłodowska-Curie – 157. rocznica urodzin uczonej, researchinpoland.org, 2024.
7. Biography.com (A&E Television Networks), Marie Curie – Facts, Discoveries, & Legacy, biography.com, 2023.
8. History Hit, 10 Fascynujących faktów o Marii Curie, historyhit.com, 2024.
9. Fact Retriever, Marie Curie Facts, factretriever.com, 2023.
10. Association for Women in Science (AWIS), Marie Curie – A Historical Profile, awis.org, 2024.